Są miejsca, do których nie prowadzą tłumy turystów. Nie ma przy nich kas biletowych ani przewodników, a ich historia zapisana jest na porośniętych mchem nagrobkach i ledwo widocznych inskrypcjach. To właśnie tam od lat docierają uczestnicy Rajdu „Mogiłę Pradziada Ocal od Zapomnienia”, podejmując trud ratowania polskich nekropolii rozsianych poza granicami współczesnej Polski.
Tegoroczna edycja rajdu ponownie poprowadziła uczestników na tereny dawnych Kresów Rzeczypospolitej – miejsc, które przez stulecia współtworzyły polskie dziedzictwo kulturowe. Wyprawa rozpoczęła się od prac porządkowych na zapomnianym polskim cmentarzu w okolicach Sambora. To właśnie tam, w ciszy starych alei i pośród często zapomnianych mogił, uczestnicy podjęli działania, które od lat stanowią istotę tego przedsięwzięcia.
Porządkowanie historycznych nekropolii to znacznie więcej niż praca fizyczna. Usuwanie zarośli, oczyszczanie nagrobków czy odsłanianie zatartych napisów pozwala przywrócić pamięć o ludziach, którzy przez dziesięciolecia pozostawali anonimowi. Wiele z tych cmentarzy po zmianach granic i wysiedleniach zostało opuszczonych, a wraz z upływem czasu zaczęła zanikać również pamięć o spoczywających tam Polakach. Każda odczytana data, każde nazwisko i każdy uratowany pomnik są małym zwycięstwem nad zapomnieniem.
Kolejnym etapem wyprawy była Rybnica w Naddniestrzu – regionie o niezwykle skomplikowanej historii, który do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc Europy Wschodniej. Wizyta w tej części dawnej Mołdawii była okazją do poznania lokalnych realiów oraz historii ziem, na których przez wieki przenikały się różne kultury i narodowości.
Następnie uczestnicy rajdu odwiedzili Tyraspol, Purcari oraz Kiszyniów. Każde z tych miejsc opowiada inną historię regionu. Tyraspol, położony nad Dniestrem, jest administracyjnym centrum Naddniestrza, natomiast Kiszyniów – stolica Mołdawii – od wieków stanowi ważny ośrodek życia społecznego i kulturalnego tej części Europy. Z kolei Purcari znane jest nie tylko z malowniczego położenia, ale również z wielowiekowych tradycji winiarskich, które rozsławiły tę miejscowość daleko poza granicami kraju.
Choć kolejne punkty trasy różniły się swoją historią i charakterem, wszystkie łączył wspólny cel – odkrywanie śladów polskiego dziedzictwa oraz dokumentowanie miejsc, które przez lata pozostawały poza zainteresowaniem szerszej opinii publicznej. Każde odwiedzone miejsce stawało się okazją do rozmów o historii, poznawania losów dawnych mieszkańców oraz budowania świadomości, jak rozległe były niegdyś związki Polski z tymi terenami.
Rajd „Mogiłę Pradziada Ocal od Zapomnienia” od lat pokazuje, że patriotyzm może wyrażać się również poprzez cichą, codzienną pracę. Nie zawsze są to wielkie uroczystości czy oficjalne obchody. Czasem wystarczy kilka godzin spędzonych na uporządkowaniu zapomnianego cmentarza, zapalenie znicza czy chwila zadumy nad grobem osoby, o której przez dziesięciolecia nikt nie pamiętał.
Dzięki zaangażowaniu uczestników kolejne miejsca odzyskują swój godny wygląd, a pamięć o dawnych mieszkańcach tych ziem nie ginie. To właśnie takie działania najlepiej pokazują, że historia nie kończy się na kartach podręczników. Żyje tam, gdzie są ludzie gotowi poświęcić swój czas, aby ocalić ją od zapomnienia.
